Een kaartspel, hoe kom je erop?

De meest voor de hand liggende vragen over de oorsprong van het kaartspel zijn nauwelijks te beantwoorden. Waar bijvoorbeeld komt het kaartspel vandaan en hoe oud is het eigenlijk? En wanneer zijn we schoppen, harten, ruiten en klaveren gaan gebruiken en waarom zitten er heren, vrouwen en boeren en azen in het spel?

De meest voor de hand liggende vragen over de oorsprong van het kaartspel zijn nauwelijks te beantwoorden. Waar bijvoorbeeld komt het kaartspel vandaan en hoe oud is het eigenlijk? En wanneer zijn we schoppen, harten, ruiten en klaveren gaan gebruiken en waarom zitten er heren, vrouwen en boeren en azen in het spel?

Een uitvinding van de duivel
De eerste kaarten worden omstreeks 1370 in Italië gesignaleerd. Waar ze vandaan komen, is onduidelijk. Waarschijnlijk niet uit Europa, maar uit het Oosten. Binnen een periode van twintig jaar na de eerste vermeldingen wordt er overal in Europa gekaart, ook in onze streken. Het spel schijnt niet iedereen te bevallen. Er komt verzet, vooral van de kant van de kerk in Rome. Het verhaal gaat dat de later heilig verklaarde Bernard van Sienna in 1423 op de trappen van het Italiaanse Bologna, het nieuwe vermaak een uitvinding van de duivel heeft genoemd. Zijn vlammende betoog zou het kaartspel nadien de bijnaam het duivels prentenboek hebben bezorgd.

Ontwikkelingen op de kaarten
Uit de eerste periode zijn maar weinig kaarten bewaard gebleven. Na 1600 nemen de aantallen toe en krijgen we een indruk van de enorme productie die er toen overal moet zijn geweest. Ook in Nederland, waar spellen zowel worden geëxporteerd als geïmporteerd.
Aan de geïmporteerde kaarten danken wij de afbeelding van de heer, de vrouw, de boer en de aas, zoals wij deze tegenwoordig nog kennen. Het is een kaartbeeld dat vermoedelijk in Lyon werd ontwikkeld. Via een andere Franse stad, Rouen, raken we er in onze contreien in de loop van de 16e eeuw mee vertrouwd. De figuren zijn dan nog enkel en staande afgebeeld. Tegen het midden van de 18e eeuw komt het dubbelbeeld in gebruik; vanaf dat moment maakt het niet meer uit hoe de kaarten in de hand worden gehouden.

Heren, dames en boeren
Koningen, koninginnen en jonkers zijn als heren, dames en boeren geleidelijk gemeengoed geworden. Hun rangorde in het spel was kennelijk voor iedereen duidelijk herkenbaar en begrijpelijk. Maar waarom uiteindelijk juist zij op de speelkaarten belandden en bijvoorbeeld niet leeuwen, vogels en bijen? Wie zal het zeggen?

_{Bron: Jubileumboek Speelkaarten}